Cultuurkritiek

Het mooiste woord dat ik van Catharina Halkes leerde is cultuurkritiek. Met name waarop ze dit ten tonele voert in haar inleiding van haar boek Met Mirjam is het begonnen (1980). Ik weet niet of ik het woord eerder hoorde. In mijn kringen was kritiek een laag gewaardeerd begrip. Zeker voor een meisje of vrouw. Misschien was het daarom dat het woord mij raakte; dat ik het begrip erachter me zo toe-eigende, omdat het geknipt leek voor mijn manier van bezig zijn sinds het begin van de jaren zeventig. Ik voelde dat ik meer en meer van diverse aspecten van mijn oorspronkelijke leefwereld vervreemde.

Ik was nog niet in staat die leefwereld als cultuur te benoemen.

Misschien raakte het woord me omdat Halkes haar persoonlijk voorwoord in Met Mirjam... begint met te zeggen dat ze in dat boek dingen tot uitdrukking probeert te brengen die in haar eigen leven een rol, niet alleen hébben gespeeld, maar die in later jaren nog steeds om opheldering vroegen.

Aanvankelijk begon ik van een afstand naar haar te kijken. Hoe ze dat deed, maar al snel herkende ik er zoveel in, dat ik al lezend náást haar liep. Alsof ze ook mijn verhaal vertelde. Die woorden over het verlies van je naïviteit. Dat vooral. En als je die kwijt bent... Dan komt er ruimte voor kritiek. Cultuurkritiek.

Het woord  stamt uit de late 18e eeuw. Het heeft te maken met intellectuele ontwikkeling, maar ook met sociale ontwikkeling, door vriendschap, liefde en met name door een actieve rol te spelen in de maatschappij. 

Feminisme als cultuurkritiek (p.25).  Een blijvende verbinding. Een handzaam instrument. Dat in elk geval niet uit ónze tijd raakt.

Sieth Delhaas

Plaatsing column: 23 januari 2012